Jupiters zones en gordels
LAGEN EN ATMOSFEER
Jupiter is een gigantische gasbol van bijna alleen waterstof en helium.
In de bovenste lagen
zijn waterstof en helium gasvormig,
maar verder omlaag worden de lagen van waterstof en helium
vloeibaar.
De gesmolten kern bestaat uit:
De kern van Jupiter is ongeveer even groot als de aarde.
Maar we zullen het nooit
zeker weten, want we kunnen er niet landen.
Het gas van de atmosfeer wordt naarmate je dichter bij de kern
komt, geleidelijk steeds dikker.
Elk ruimteschip dat
probeert te landen zou volledig stukgedrukt worden
door de druk van het omringende gas.
Jupiter heeft geen vast oppervlak.
Waterstofgas van de
atmosfeer wordt onder invloed van Jupiters sterke zwaartekracht
samengeperst tot vloeibare waterstof, deze buitenlaag is ongeveer
20.000 kilometer dik.
De waterstofatomen
worden zo hard samengeperst dat het vloeibare gas
in een soort vloeibaar metaal verandert.
Wervelende stromingen
in de vloeibare metalen laag waterstof (metallische waterstof)
zorgen voor een sterk magnetisch veld, deze binnenlaag bevindt
zich om de kern
en is ongeveer 40.000 kilometer dik.
De aantrekkingskracht van Jupiter is 10 keer sterker dan dat van de aarde.
Zijn doorsnede is
ongeveer 143.000 kilometer.
Dat is zo`n beetje de maximale doorsnede die een planeet kan
hebben.
Zou je Jupiter nog
zwaarder maken dan hij nu is, dan zou hij juist kleiner worden,
door de aantrekkingskracht die hij dan zou krijgen.
In de kern is het
ongeveer 30.000 graden.
De kern heeft een doorsnede van 14.000 kilometer.
Als je naar het
oppervlak van Jupiter zou kijken
zal je niet zoals bij de aarde een oppervlakte zien, maar gas.
Maar dan niet een kleine laag rond de planeet, want Jupiter is
bijna één en al gas.
Bij Jupiter vormen de
wolken door de snelle draaiing verschillende wolkenbanden,
die evenwijdig aan de evenaar lopen:
Jupiters zones en gordels
De atmosfeer is ongeveer
1000 kilometer dik en heeft een gemiddelde temperatuur
van ongeveer -121° Celsius.
De atmosfeer bestaat uit:
In het dikke wolkendek van Jupiter woeden
stormen met enorme snelheden.
Het ruimtescheepje Galileo heeft ontdekt dat die stormen snelheden bereiken
van 600 kilometer per uur.
De grootste storm op Jupiter is de Grote
Rode Vlek.
Deze ovale wervelwind is 25.000 kilometer lang en 12.000
kilometer hoog.
Onze aarde past er wel drie keer in, deze
storm woedt al meer dan 300 jaar.
Hij werd
ontdekt in de zeventiende eeuw.
Grote Rode Vlek
De Grote Rode Vlek is er nog steeds en het lijkt erop dat hij voorlopig niet zal gaan liggen.
Lang werd gedacht dat zo'n
storm uniek was in het zonnestelsel, maar nu weten we dat
Neptunus er ook één heeft .
Saturnus heeft zelfs meerdere
stormen.
Wel zijn deze andere stormen niet zo opvallend als die enorme
Grote Rode Vlek van Jupiter.
De langdurige stormen op
Jupiter worden volgens een Amerikaanse wetenschapper
die nieuwe computerberekeningen maakte, waarschijnlijk
veroorzaakt door
hittebronnen in het binnenste van Jupiter.
Sinds de laatste 300 jaar zijn de stormen op Jupiter nauwelijks veranderd.
Zaterdag 18 juli
is op de zuidpool van Jupiter een
onbekend object ingeslagen,
waarschijnlijk een
enorm groot ijsblok
of een verdwaalde komeet.
De ontstane krater is
zo groot als de aarde,
had een doorsnee van 80 tot
160 kilometer
en een snelheid van
50 tot 100 kilometer per seconde.
Deze krater zal één tot
twee
weken zichtbaar zijn, doordat Jupiter voornamelijk
uit
gassen bestaat, waardoor het geen vast oppervlak heeft.
Nieuwe Rode Vlek in de atmosfeer Jupiter, 22 juni 2009
Een
amateursterrenkundige heeft op 17 juni een nieuwe Rode Vlek op Jupiter
gefotografeerd en volgt de vlek al sinds april. In mei is de vlek enorm
gegroeid.
Sterrenkundigen houden de nieuwe rode vlek op het
noordelijk halfrond van Jupiter
in de gaten, het stormgebied is
bijna net zo groot is als de Grote Rode Vlek.
Grote Rode Vlek wordt kleiner, 7 april 2009
Little Red Spot verdwijnt in Grote Rode Vlek, 29 juli 2008
De Hubble heeft opnamen gemaakt waarop te
zien is dat de enorme wervelstorm, de Grote Rode Vlek
en de Kleine Rode Vlek, die in 2008 is ontstaan in de atmosfeer
van Jupiter, wordt opgeslokt.
De Rode Vlek Junior (Red Junior) ontstaan
in 2006 en de Grote Rode Vlek houden
genoeg afstand om elkaar te passeren, maar de Kleine Rode Vlek
bevond zich op
dezelfde breedte als de Grote Rode Vlek en is al verkleurd en
vervormd.
Rode vlekken smelten samen
De Grote Rode Vlek is al zeker 300 jaar
oud en is ongeveer twee keer zo groot als onze aarde.
De Rode Vlek Junior, Red Spot Junior is even groot als de aarde.
Wetenschappers weten niet hoe lang deze
stormen nog zullen woeden.
Stormen zoals deze die uit waterstof en helium bestaan zijn niet
uitzonderlijk bij
de reuzenplaneten ook Saturnus ondervindt regelmatig grote
stormen.
l
l
Storm op Jupiter wordt steeds sneller, 23 mei 2008
Uit gegevens van New Horizons en van twee
telescopen op aarde hebben onderzoekers vastgesteld,
dat de Rode Vlek Junior op Jupiter, eigenlijk een enorm
stormgebied is die door zeer grote
windsnelheden wordt gekenmerkt. New Horizons maakte in februari
2007 opnames van Jupiter,
tijdens het voorbij vliegen en is nu op weg naar Pluto.
Grote storm (Red Junior) op Jupiter
De Kleine Rode Vlek, Red Junior, is een
cycloonsysteem ter grootte van de aarde dat eind jaren negentig
is ontstaan uit de samensmelting van enkele kleinere
stormgebieden. De hoogst gemeten snelheid ligt
boven de 600 km per uur, hierdoor wordt de Rode Vlek Junior bijna
sneller en groter dan de Grote Rode Vlek.
Op nieuwe beelden van de Hubble Space Telescope is te zien dat er een nieuwe krachtige storm woedt,
een uitbraak van vlekken, in de atmosfeer van Jupiter. In de
buurt van de Grote en de Rode Vlek Junior
is een nieuwe cycloon te zien, de Little Red Spot LRS, die de
afgelopen tijd langzaam rood is gekleurd.
Dit betekent dat de storm, die zich in
dezelfde band bevindt als de Grote Rode Vlek, steeds krachtiger
wordt en bevestigt het vermoeden dat Jupiter een grote
klimaatverandering ondergaat.
Derde Rode Vlek op Jupiter
Sinds 2004 vindt er een klimaatverandering
plaats op Jupiter. De temperaturen aan de zuidpool zijn de
afgelopen jaren met drie graden Celsius gedaald, terwijl de
atmosfeer rond de evenaar steeds warmer wordt.
Er werd voorspeld dat er vanaf 2006 grote
veranderingen op zouden gaan treden op het zuidelijk halfrond
van Jupiter, waardoor de straalstromen in de atmosfeer onstabiel
worden en er nieuwe wervelwinden ontstaan.
Dit is in de afgelopen tijd inderdaad gebeurd.
Grote storm op Jupiter, 26 januari 2008
In de atmosfeer van Jupiter is een grote
verandering in de atmosfeer waargenomen, het is een grote
wolkenverstoring op het noordelijke halfrond, die veroorzaakt is
door twee enorme elektrische stormen.
De winden in de buurt van de stormen bereiken nu snelheden van
600 km/u.
Vergelijkbare verstoringen zijn in 1975 en
1990 ook al waargenomen, maar nog
nooit met moderne telescopen die in hoge resolutie kunnen
waarnemen.
De verstoringen werden eind maart 2007 voor het eerst opgemerkt.
De atmosfeer van de
gasplaneet is altijd turbulent en wordt gekenmerkt door enorm
sterke straalstromen
en plotselinge veranderingen. De luchtcirculatie wordt overheerst
door een patroon van wisselende wolkenbanden
en een onderliggend systeem van krachtige straalstromen, die
beide van onbekende oorsprong zijn.
Nieuwe storm op Jupiter
Waar de energie voor al
deze processen vandaan komt, is nog steeds niet helemaal
duidelijk,
het kan afkomstig zijn van de zon, uit het inwendige van Jupiter of uit een
combinatie van beide.
Analyses en berekeningen
laten zien dat de krachtige straalstormen die de atmosferische
verstoringen veroorzaakt hebben op grote diepte ontstaan zijn en
zich tot een diepte van
100 km onder de wolkentoppen uitstrekken. Dat vormt ook een
verklaring voor het feit
dat de straalstromen zich snel waar herstellen zodra de stormen
zijn gaan liggen.
Dit bevestigd eerdere
metingen die verricht zijn met de Galileo-sonde, die in december
1995
een ruimtesonde in de atmosfeer van Jupiter liet afdalen. Het
lijkt erop dat een groot deel
van de energie van het weer op Jupiter wordt aangedreven door het
inwendige van Jupiter zelf.
New Horizons opnamen van Jupiter, 3 mei 2007
New Horizons heeft, onderweg naar Pluto, foto’s gemaakt van Jupiter en zijn manen.
Op 28 februari 2007 naderde New Horizons de reuzenplaneet tot op
ruim 2 miljoen kilometer,
er werd van het sterke zwaartekrachtsveld van Jupiter gebruik
gemaakt om meer snelheid te krijgen.
Tijdens het passeren van Jupiter zijn de
zeven camera’s en sensors van New Horizons getest.
Alles bij elkaar zijn bijna 700 waarnemingen gedaan, deze werden
digitaal opgeslagen en in gedeeltes naar de aarde gezonden.
Inmiddels is ongeveer driekwart van de verzamelde gegevens
aangekomen en het zal nog maanden duren voordat alles verwerkt is.
Hieronder zie je beelden die New Horizons
heeft vastgelegd, ondertussen vervolgt de ruimtesonde met een
snelheid
van 80.000 kilometer per uur zijn reis naar Pluto, die hij in
juli 2015 moet passeren.
Jupiter gefotografeerd op een afstand van 2,3 miljoen kilometer
Red Junior close-up 27 februari 2007
Ringen van Jupiter
Op de bovenste opname naderde New Horizons
de ringen, op de onderste opname is hij er voorbij.
De smalle ringen worden in hun banen bijeen gehouden door
herdermaantjes.
Ook zijn er puinwolken in de ijle
stofring van Jupiter ontdekt, waarschijnlijk is dit veroorzaakt
door een klein
komeetbrokstukje die een paar maanden geleden in botsing is
gekomen met rotsblokken in de Jupiterring.
Noorderlicht op Jupiter, 29 maart 2007
Chandra X-ray Observatory heeft enorme
poollichtverschijnselen, aurora's, gefotografeerd op Jupiter.
Ze geven honderden keren meer energie dan het noorderlicht op aarde.
Poollicht op aarde ontstaat wanneer elektrisch geladen deeltjes
van de zon in de dampkring binnendringen
en daar de luchtmoleculen tot gloeien brengen. Het magnetisch
veld van de aarde zorgt ervoor
dat de deeltjes in de buurt van de magnetische noord- en zuidpool
geconcentreerd zijn.
Aurora's op Jupiter
Poollicht op aarde treedt vooral op
tijdens perioden van hevige zonneactiviteit.
Jupiter veroorzaakt zijn eigen poollicht, door de snelle draaiing,
iedere 10 uur om zijn as en
het sterke magneetveld ontstaan rond de polen
spanningsverschillen van tien miljoen volt.
Ook elektrisch geladen deeltjes afkomstig
van vulkaanuitbarstingen op Io (gefotografeerd door New Horizons)
worden door dit elektrisch veld ingevangen en veroorzaken
poollicht, met een energie die
een paar honderd keer zo hoog is als die van het poollicht op
aarde.
Io in kleur, de rode vlek, onder de blauwe pluim is lava
Gefotografeerd op 1 maart op een afstand van 2,3 miljoen kilometer
New Horizons ziet vulkaanuitbarsting op Io, 27 februari 2007
De New Horizons vloog woensdagochtend 28 februari heel vroeg langs
Io
en heeft een actieve vulkaan gefotografeerd.
Io is vulkanisch het meest actieve hemellichaam in het zonnestelsel.
De uitbarsting van de vulkaan
Tvashtar komt tot 330 kilometer
boven het oppervlak op de noordpool van Io uit.
Vulkaanuitbarsting op Io
gefotografeerd 28 februari op een afstand van 2,5 miljoen kilometer
Red Junior
gefotografeerd 26 februari op een afstand van 3,5 miljoen kilometer
Jupiter, de Grote Rode Vlek links en Rode Junior rechts
gefotografeerd 10 februari op een afstand van 29 miljoen kilometer
Mozaïekfoto van Red Junior, 23 maart 2007
New Horizons heeft opnieuw gedetailleerde foto's gemaakt van
Red Junior op Jupiter,
deze foto's van de kleine rode vlek zijn samengevoegd tot een
groot mozaïek.
De foto's zijn op een afstand van drie
miljoen kilometer gemaakt.
De LORRI camera van de New Horizons werkt gelijkertijd ook als
een kleine telescoop.
Red Junior close-up
New Horizons nadert Jupiter, 25 februari 2007
De New Horizons nadert Jupiter op 28 februari op een afstand van
een paar miljoen kilometer.
Het onderzoeken en fotograferen van Jupiter is een test voor de
wetenschappelijke instrumenten
van de ruimtesonde, voor de scheervlucht in 2015 langs Pluto en zijn drie manen.
Tijdens het
zonnewindexperiment wordt dichtheid, bewegingssnelheid,
elektrische lading en
magnetisme van de stroom geladen deeltjes die door de zon wordt weggeblazen opgemeten.
Binnenkort kan onderzocht worden wat de invloed is van de
zonnewind op de magnetosfeer van Jupiter want
hoog in de dampkring van Jupiter ontstaat regelmatig poollicht
als gevolg van de wisselwerking met de zonnewind.
De laatste keer
dat Jupiter werd bezocht was in september 2003, toen de Galileo
in de atmosfeer
van Jupiter afdaalde en te pletter sloeg, dit om besmetting van
de maan Europa te voorkomen.
Wetenschappers denken dat er een vloeibare oceaan onder het
ijzige oppervlak van Europa schuilt.
New Horizons opname Jupiter, Io en de Grote Rode Vlek
gefotografeerd 8 januari op een afstand van 81 miljoen kilometer
New Horizons
gaat ook vulkanische activiteit op Io onderzoeken, de nieuwe
kleine rode vlek, Red Junior,
inspecteren en de meteorologie, aurora's en de manen van Jupiter
in de gaten houden.
Ook vliegt de ruimtesonde door de komeetachtige magnetosfeer van
de planeet.
Tot juni maakt de New Horizons ongeveer 700 wetenschappelijke
observaties van Jupiter.
Op donderdag 18 januari laat NASA de nieuwe foto's van Jupiter zien, gemaakt door de New Horizons.
De ruimtesonde
Juno, van de NASA, komt als de lancering in 2010 doorgaat in 2016
aan bij Jupiter.
Deze ruimtesonde gaat om de polen van Jupiter draaien.
Red Junior neemt in kracht toe, 10 oktober 2006
Red Junior, de Kleine Rode Vlek van
Jupiter, wordt steeds krachtiger, dit is waargenomen door
de Hubble Space Telescope. Er zijn afzonderlijke wolkstructuren in de vlek
zichtbaar, waardoor het mogelijk is
de windsnelheden te meten, deze is ruim zeshonderd kilometer per
uur, net als in de Grote Rode Vlek.
De Grote Rode Vlek is sinds de zeventiende
eeuw zichtbaar en de Kleine Rode Vlek is in de
afgelopen jaren ontstaan door het samengaan van drie kleinere
wervelstormen.
In de jaren ’40 van de vorige eeuw waren deze stormen los
van elkaar al zichtbaar.
De Red Junior is ongeveer zo groot als de aarde, terwijl de Grote Rode Vlek drie keer zo groot is
als de aarde.
Red Junior wordt groter
De storm was eerst wit maar wordt steeds
roder. De beide stormen worden wellicht veroorzaakt door het
omhoog
komen van hitte vanuit het binnenste van Jupiter, daarbij zouden
dan bepaalde chemicaliën mee kunnen komen,
die de vlek zijn rode kleur geven. Bepaalde stoffen, die in het
binnenste van Jupiter voorkomen reageren heel sterk
op ultraviolet licht. Zodra deze stoffen met zonlicht in aanraking komen, worden ze rood.
New Horizons fotografeert Jupiter, 27 september 2006
De New Horizons, op weg naar dwergplaneet Pluto, heeft op 4 september proefopnamen
gemaakt van Jupiter, op een afstand van ongeveer 300 miljoen
kilometer.
Als de New Horizons Jupiter begin volgend jaar nog dichter is
genaderd, worden scherpere opnamen
verwacht, het is dan weer vier jaar geleden dat Jupiter (Galileo-sonde)
van zo dichtbij wordt bekeken.
Jupiter gefotografeerd door New Horizons
New Horizons heeft een snelheid van meer
dan 70.000 kilometer per uur
en hoopt in februari 2007 bij Jupiter aan te komen.
Als hij bij Jupiter is zullen de opnamen 125 keer beter zijn.
Jupiters rode vlekken, 29 juli 2006
Met de Keck-2 telescoop op Hawaï zijn vorige week mooie foto's
gemaakt van twee rode vlekken in de dampkring van Jupiter.
De Grote Rode Vlek, een
enorme wervelstorm die al een paar eeuw in de atmosfeer woedt.
Red Junior was oorspronkelijk een witte vlek die ongeveer twee
keer zo klein is, maar even groot
als de aarde en pas enkele jaren geleden ontstond uit de
versmelting van drie kleinere witte vlekken,
die vorig jaar van kleur veranderde, half juli werd de Grote Rode
Vlek door Red Junior ingehaald.
De twee rode vlekken
Uit infraroodmetingen met de
Keck-telescoop, blijkt dat Red Junior waarschijnlijk minder
hoog boven de omringende wolkenlagen uitkomt.
Over de oorzaak van de rode
kleur is nog niets met zekerheid bekend, vermoedelijk worden
fosforhoudende moleculen omhooggebracht uit diepere lagen in de
dampkring,
die rood kleuren onder invloed van ultraviolet zonlicht.
Gemini-telescoop fotografeert twee stormen op Jupiter, 21 juli 2006
Op 14 juli maakte de Gemini-telescoop
op Hawaï een opname van de twee Rode Vlekken
in de atmosfeer van Jupiter, die elkaar passeren. Beide rode
vlekken zijn reusachtige stormgebieden.
Op 4 juli naderden de twee
Joviaanse vlekken elkaar.
Dit was niet de eerste keer, de twee stormen ontmoeten elkaar
namelijk elke twee jaar.
In 2002 en 2004 kwam Red Junior ook de Grote Rode Vlek voorbij.
Toen gebeurde er vrij weinig.
Alleen de randen van beide stormen werden wat grilliger, maar
voor de rest veranderde er niet veel.
Grote Rode Vlek en Red Junior
De bovenste is de Grote Rode
Vlek en steekt ongeveer acht kilometer boven de omringende wolken
uit.
De kleinere, Rode Vlek Junior, die tussen 1998 en 2000 uit een
samensmelting van drie kleinere stormen is ontstaan,
heeft ongeveer dezelfde hoogte en ongeveer dezelfde grote
windsnelheden, van 600 kilometer per uur.
Op de infrarood foto is de
rode tint van de stormen anders dan die in het zichtbare
golflengtegebied.
Hoe de rode kleur van de stormen precies ontstaat is nog
onduidelijk, maar het is mogelijk dat de kleur afkomstig is
van materiaal uit de diepten van de atmosfeer van Jupiter, dat
alleen door de grootste stormgebieden omhoog gehaald wordt.
Volgens een andere theorie
zou de rode kleur juist ontstaan door de grote hoogte van de
stormgebieden
en door de inwerking van ultraviolette zonnestraling.
Grootste stormen Jupiter naderen elkaar, 4 juli 2006
De twee grootste stormen in
ons zonnestelsel op Jupiter, komen op het moment steeds dichter bij
elkaar.
De Grote Rode Vlek en Red Junior op Jupiter zijn ruim twee en
één keer zo groot de aarde en zijn
stormen die eeuwen duren met winden van vele honderden kilometer
per uur.
Vanaf een maand terug is te
zien dat ze op elkaar afkomen, wat er bij de samenkomst,
half juli gaat gebeuren is onvoorspelbaar, maar er wordt niet
verwacht,
dat de twee samensmelten om een nog grotere storm te vormen.
Jupiter, de Grote Rode Vlek en Red Junior
De samenkomst is ook niet
frontaal, de twee stormen zullen waarschijnlijk langs elkaar gaan.
Het is mogelijk dat door de gebeurtenis de kleur van Red Junior
of Oval BA,
zoals de kleine rode vlek officieel heet, opnieuw verbleekt.
Nieuwe foto van de Grote Rode Vlek Junior door Hubble, 4 mei 2006
Grote Rode Vlek Junior
Wetenschappers denken dat de vlek te maken
heeft met een grote klimaatsverandering in de atmosfeer
van Jupiter en de gemiddelde temperatuur op Jupiter wijkt
ongeveer 10 graden af met de temperatuur
in het verleden. Op de grens waar de warme lucht van de evenaar
naar de zuidpool stroomt, is de vlek ontstaan.
Nieuwe Grote Rode Vlek op Jupiter, 3 maart 2006
Jupiter krijgt er een Grote
Rode Vlek bij.
Oval BA, zoals de vlek officieel heet, is net als de Grote Rode
Vlek, een reusachtige storm.
Red Junior, zoals het
verschijnsel nu bekend staat, ontstond in 2000 doordat drie
kleinere witte vlekken, stormen,
zich samenvoegden en is inmiddels half zo groot als de Grote Rode
Vlek.
De Grote Rode Vlek is waarschijnlijk op dezelfde manier ontstaan
als de Red Junior.
Hubble opnamen laten het samenvoegen van de drie witte vlekken (stormen)
zien
In december 2005 werd hij
langzaam bruin van kleur en is nu even rood van kleur geworden
als de ongeveer
300 jaar oude Grote Rode Vlek, deze is ruim twee keer zo groot
als de aarde.
De kleuromslag naar rood die
laatste weken is ontstaan, is vermoedelijk het gevolg van het
omhoog
zuigen van materiaal dat zich dieper in de atmosfeer van Jupiter
bevindt.
De Grote Rode Vlek
is de krachtigste storm op Jupiter en van het hele zonnestelsel.
De bovenkant van de storm bereikt een hoogte van 8 kilometer,
daar ontstaan chemische reacties.
Hierdoor worden bepaalde chemische stoffen gevormd die de
roodbruine kleur veroorzaken.
Het is de vraag wat Oval BA zal doen, zal deze verdwijnen of een
nieuwe eeuwigdurende storm vormen.
Nieuwe Grote Rode Vlek, Oval BA of Red Junior
