Ham
INFO OVER HET ZONNESTELSEL
De NASA chimpansee Ham ondervond 17 keer de aardse zwaartekracht aan het begin van de
Mercury-missie, die hem op 31 januari 1961, 250 kilometer boven
het aardoppervlak bracht.
Ham
15 september 2005
Begin deze week is de Japanse ruimtesonde Hayabusa (slechtvalk)
aangekomen bij planetoïde Itokawa.
Het is de eerste ruimtesonde die materiaal van een planetoïde
moet meenemen naar de aarde.
Door
baanberekeningen denkt men dat Itokawa, die in een baan tussen de
aarde en de zon draait,
waarschijnlijk al jong uit de planetoïdengordel is ontsnapt,
10 tot 100 miljoen jaar oud is en de vorming van de planetoïde
één tot twee miljoen jaar duurde.
Itokawa is
535 meter lang en 210 tot 295 meter dik. Hij bestaat uit twee
delen, kop en romp genoemd.
Het inwendige is heel poreus en bestaat waarschijnlijk voor 40%
uit lege ruimte.
Het oppervlak is glad en ruw, het ruwe oppervlak bestaat
overwegend uit grote rotsblokken,
waarvan er in totaal meer dan 500 groter dan 5 meter zijn geteld.
Itokawa is
genoemd naar de Japanse raketdeskundige Itokawa Hideo en werd in
september 1998 ontdekt
met een telescoop van het Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR)
programma.
Hayabusa is een project
van het Institute of Space and Astronautical
Science (ISAS) in Japan en de NASA.
De 550 kilo zware sonde werd op 9 mei 2003 vanaf het
ruimtevaartcentrum Kagoshima
op het eiland Kyushu gelanceerd.
Aan boord bevindt zich
ook een stuk folie
met de namen van de 877.490 mensen die het project hebben
gesteund.
Hayabusa
Drie ionenmotoren,
werkend op xenongas, hebben zijn baan daarna zodanig veranderd
dat hij na twee rondjes om de zon bij Itokawa aankwam,
de planetoïde die tussen de banen van de aarde en Mars om de zon draait.
Hayabusa reist nu op een
afstand van ongeveer 20 kilometer met Itokawa mee.
Het is de bedoeling dat hij het 600 meter lange rotsblok, dat in
12,5 uur om zijn as draait,
fotografeert, opmeet en chemisch bestudeert, met twee
spectrometers.
De Hayabusa landt met
een 40 centimeter lange trechter
(een soort schokdemper) zacht tegen het oppervlak.
Op dat moment wordt door een kleine springlading een kogeltje van 5 gram in het oppervlak geschoten.
Hierdoor ontstaat een
gruiswolkje, waarvan een deel in een kamertje bovenin de trechter
wordt opgevangen.
Direct hierna stijgt de Hayabusa weer op en gaat op weg naar de
volgende landingsplaats.
De Hayabusa heeft de
Minerva, een robot van 10 centimeter groot en 600 gram zwaar, aan
boord.
Deze zal landen op het oppervlak en foto's maken.
Itokawa
Al deze handelingen
gebeuren volautomatisch, snel ingrijpen vanaf de aarde is vanwege de reistijd
van de radiosignalen - 17 minuten, over een afstand van 320
miljoen kilometer - niet mogelijk.
Begin december gaat
Hayabusa weer op weg naar aarde.
Als hij in juni 2007 op de afstand van de maan is gekomen,
wordt de capsule, met het verzamelde gruis (1 gram) afgestoten.
De capsule dringt achter
een hitteschild de aardatmosfeer binnen, om uiteindelijk aan een
parachute
te landen. Astronomen hopen via dit eerste materiaal, van een planetoïde, meer te weten te komen
over de processen die tot het ontstaan van de planeten - en de
aarde - hebben geleid.
Hayabusa keert na zeven jaar
terug, 13 juni 2010
Hayabusa
heeft een reis van ruim zeven jaar volbracht tot voorbij de baan van Mars
en weer terug naar de aarde.
Geen ander ruimtevaartuig is zo ver weg geweest.
De terugreis van Hayabusa
liep door een brandstoflek drie jaar vertraging op
en in november vorig jaar waren er besturings- en motorproblemen.
Hayabusa brengt een 40
centimeter grote capsule terug met hopelijk
een monster van de planetoïde
Itokawa.
De capsule is dankzij een
hitteschild en een parachute ongeschonden om vier uur
Nederlandse tijd geland op het militaire testgebied Woomera in
Zuid-Australië.
Hayabusa keert terug naar de aarde, 11 februari 2009
Hayabusa is op de reis terug naar de aarde. In 2003 ging hij op
weg naar planetoïde Itokawa om een
bodemmonster van de planetoïde te nemen.
Hayabusa daalde
wel af naar het oppervlak, maar of hij materiaal
heeft verzameld, is nog de vraag.
De
ruimtesonde komt in juni 2010, drie jaar later
dan gepland terug en stoot
de kleine capsule
af waarin het materiaal zou moeten zitten.
Hayabusa begint aan terugreis, 5 mei 2007
Hayabusa is eind april aan zijn terugreis naar de aarde begonnen, de ruimtesonde ondervond tijdens zijn
onderzoek
aan de planetoïde Itokawa, de nodige technische problemen, maar
slaagde er in november 2005 toch in om
een mini-landertje, Minerva, op het oppervlak van Itokawa neer te
laten.
Onderzoekers hopen dat Minerva een klein
beetje stof heeft verzameld om daarna terug te keren naar
Hayabusa, maar het is
niet zeker of deze manoeuvre geslaagd is, ook ondervond Hayabusa
veel problemen met zijn ionenmotor en de standregeling.
Hayabusa
De meeste technische problemen lijken
onder controle en er zijn geslaagde tests uitgevoerd met de motor.
Half april moet de laatste van zijn vier ionenmotoren geleidelijk
de baan van Hayabusa veranderen en weer richting aarde sturen,
waar hij in juni 2010 de aardbaan zal kruisen, dan wordt een
capsule uitgeworpen, die in Australië zou moeten landen.
Maar de Japanse ruimtevaartorganisatie
JAXA is heel afwachtend, dit vanwege de vele tegenslagen
die het project heeft ondervonden en nog steeds ondervindt.
Planetoïde Itokawa en zijn aardverschuivingen, 19 april 2007
Hayabusa heeft opnamen gemaakt waaruit blijkt dat op het
oppervlak van Itokawa aardverschuivingen plaatsvinden.
Itokawa is, zoals verwacht, bedekt met gesteentepuin, regoliet,
het stofpuin wordt alleen aangetroffen op de vlakke,
laaggelegen delen van de planetoïde, die 20% van het oppervlak van Itokawa bedekken.
Het puin, dat bij inslagen ontstaat, zou
gelijkmatig over het oppervlak verspreid moeten zijn.
Misschien zorgen trillingen die door dezelfde inslagen ontstaan
ervoor dat de kleinere puindeeltjes
zich geleidelijk naar lager gelegen gebieden verplaatsen.
Oppervlak Itokawa
Hayabusa keert eind maart misschien terug, 14 februari 2007
De Hayabusa zal eind maart 2007 proberen om terug te keren
naar de aarde.
Als het lukt en de ruimtesonde komt in 2010 terug, dan hopen
wetenschappers de eerste deeltjes van
de planetoïde Itokawa te ontdekken, die tijdens twee landingen
op de planetoïde werden verzameld.
Hayabusa landde in november
2005 twee keer op de planetoïde, maar de data laat zien
dat er geen materiaal is verzameld. Toch hopen wetenschappers dat
deze data niet klopt
en dat er toch wat ruimtestof in de opvangkamers van Hayabusa
terecht is gekomen.
De hoop op een goede
terugkeer werd bijna opgegeven toen er eind 2005 een lek werd
ontdekt in de
brandstoftank van Hayabusa. Hierdoor werd de terugreis uitgesteld
van december 2005 naar maart 2007.
Hayabusa keert misschien terug
De Japanse wetenschappers
willen proberen om de vier ionenmotoren van de ruimtesonde te
gebruiken.
De motoren ioniseren xenongas en gebruiken de elektrische velden
om de ionen snelheid te geven.
Hierdoor ontstaat een zwakke voorstuwing, waardoor de terugreis
langer duurt dan op de planning stond.
De afstand tussen de
planetoïde en de aarde is eind maart het kleinst, het is
afwachten of het dan lukt om
de Hayabusa terug te laten keren. In juni 2010 zou de capsule in
de Australische wildernis moeten landen.
Meteorieten zijn verweerde resten van planetoïden, 13 september 2006
Japanse astronomen hebben sporen van
verwering op de planetoïde Itokawa ontdekt,
die eind vorig jaar in kaart werd gebracht door de ruimtesonde
Hayabusa.
Uit waarnemingen blijkt, dat sommige delen
het oppervlak van Itokawa duidelijk roder zijn,
dit komt door de verschillen in de ijzerconcentratie en de
inwerking hierop van elektrisch
geladen deeltjes van de zon en als gevolg van inslaande (micro)meteorieten in
de ruimte.
De mineralen in de verweerde oppervlakken
komen overeen met die van de meeste meteorieten
die op aarde worden gevonden, de chondrieten.
Het bevestigt wat al sinds lang wordt vermoed, dat meteorieten
brokstukken van planetoïden zijn.
Bij waarnemingen vanaf de aarde lijken
planetoïden juist sterk van meteorieten te verschillen,
maar dat komt doordat dan het hele oppervlak van een planetoïde
als één lichtpunt wordt waargenomen.
Hayabusa keert misschien toch terug, 5 juni 2006
Er is toch nog
een kans dat Hayabusa naar de aarde terugkeert.
In februari en maart werd de sonde stap voor stap zodanig
gedraaid dat zijn antenne weer naar
de aarde wees en de communicatie kon worden verbeterd.
Begin maart kon
voor het eerst weer de positie van Hayabusa worden bepaald. De
sonde vloog 13.000 kilometer
voor Itokawa uit en verwijderde zich met een snelheid van 3 meter
per seconde van de planetoïde vandaan.
Hayabusa bleek
flink gehavend, twee van de drie reactiewielen kapot, de
batterijen deden het niet meer en
alle brandstof uit de 12 chemische
brandstoftanken voor de
stuwraketjes was weggelekt.
De energievoorziening bleek minstens één keer geheel te zijn
uitgevallen, waardoor een deel van de aan boord
opgeslagen computergegevens verloren was gegaan en de sonde
geheel was afgekoeld.
Hayabusa, planetoïde Itokawa en de aarde
Met het uitvallen van de
chemische brandstoftanken hopen ze, dat een paar van de vier
ionenmotoren nog bruikbaar zijn.
Een ionenmotor is een motor die zijn voortstuwingskracht
produceert door ionen met hoge snelheid af te stoten.
Dit geeft minder snelheid dan met de chemische brandstoftanken.
Twee ionenmotor zijn niet beschadigd door het brandstoflek en de
derde ionenmotor wordt begin volgend jaar getest.
Tijdens de
reddingsoperatie is ook vastgesteld dat er nog 42 van de 43 kilo
xenongas aan boord is, wat in principe
voldoende is voor een terugreis naar de aarde, die begin 2007 zou
kunnen beginnen, waarna Hayabusa in juni 2010
weer in de buurt van de aarde kan komen. Maar dan moet de
toestand van de sonde niet verslechteren.
8
maart 2006
Het contact met Hayabusa is weer hersteld.
Eind januari begon de Japanse ruimtevaart organisatie JAXA weer
zwakke signalen te ontvangen van de ruimtesonde.
Volgens de
ontvangen data is de ruimtesonde veel brandstof kwijt geraakt.
Wetenschappers denken dat alleen de zwakke ionenmotoren nog
werken.
Deze waren
oorspronkelijk bedoeld om de ruimtesonde voort te stuwen op zijn
2 miljard kilometer lange reis.
Nu zullen deze ionenmotoren gebruikt worden om de ruimtesonde te
stabiliseren.
Zal het
JAXA toch lukken om de ruimtesonde in 2007 terug te krijgen?
Het blijft afwachten.
12
december 2005
Hayabusa keert de komende maanden niet terug naar de aarde, omdat de raketmotoren door mankementen,
er nog steeds niet in zijn geslaagd om de sonde in de goede
positie te brengen.
Sinds
afgelopen vrijdag reageert de sonde niet meer, hij maakt een
slingerbeweging,
waardoor zijn schotelantenne niet naar de aarde wijst.
Volgens
JAXA is er 60 tot 70% kans dat men Hayabusa de komende maanden
weer onder controle krijgt, maar dan kan hij pas in 2007
terugkeren.
Het project is hierdoor zeer waarschijnlijk mislukt.
8
december 2005
Volgens professor Kawaguchi van JAXA heeft de Hayabusa tijdens de
landing van 26 november
geen bodemmonsters genomen van het oppervlak van Itokawa.
Tijdens de
landing zijn de twee target markers waarschijnlijk niet
afgeschoten, maar misschien
is er tijdens de landing materiaal vrijgekomen, dat door de
Hayabusa alsnog is opgevangen.
Het 100 miljoen kostende project kende al de nodige tegenslagen en dreigt nu te mislukken.
Hoewel de
Hayabusa nu stabiel ligt en sinds maandag weer contact heeft met
de aarde
zijn de problemen met het richten van de antenne voor terugkeer
naar de aarde nog niet opgelost.
De
stuwmotoren die voor standregeling en koerscorrectie moeten
zorgen werken nog niet goed
dit moet rond 10 december opgelost zijn.
29
november 2005
Bij Hayabusa zijn problemen ontstaan met één van de stuwmotoren
en de antenne.
Om verdere
schade te voorkomen zette de sonde zichzelf in de safe mode,
waardoor
de sonde nu rondzweeft zonder terug te kunnen keren naar de aarde.
Na de landing van 26 november ging Hayabusa niet in de richting die hij had moeten gaan.
Dit komt
waarschijnlijk toch door de landing van 20 november, waarbij de
sonde over
het oppervlak stuiterde en de motoren en de antenne
waarschijnlijk zijn beschadigd.
Dit moet handmatig voor half december hersteld worden, anders kan de sonde niet terug.
De stand
ten opzichte van de aarde is nu gunstig, lukt het niet dan kan
het pas over 3 jaar
en het is de vraag of de batterijen dit volhouden.
26
november 2005
Vanmorgen vroeg om 7.07 uur Japanse tijd (22.07 uur GMT op
vrijdag),
werd een nieuwe landingspoging gedaan.
Volgens
JAXA heeft Hayabusa vanmorgen enkele seconden op het oppervlak
gestaan,
nadat de sonde de target marker had losgelaten
om stof en gruis van het oppervlak van Itokawa te verzamelen.
Als de
poging inderdaad is gelukt, dan is dat de eerste keer dat er
materiaal
van een planetoïde naar de aarde wordt gebracht.
Dit is
belangrijk om meer te weten te komen over het ontstaan van het
zonnestelsel,
omdat de planetoïden sinds het ontstaan van het zonnestelsel nauwelijks
zijn veranderd.
Op 10 december begint Hayabusa aan zijn terugreis.
Of de
landing echt succesvol is geweest kan pas in juni 2007 worden
vastgesteld
als de sonde aan een parachute in Australië weer op aarde
terugkeert.
Landingsplaatsen van Hayabusa op Itokawa
21
november 2005
Opnamen door Hayabusa van het oppervlak van Itokawa
laten zien, het oppervlak van Itokawa is bedekt
met vrij weinig inslagkraters, er zijn slechts 60 kraters
gevonden die breder zijn dan een paar meter.
Dit is op nog geen enkel ander object in het zonnestelsel waargenomen.
Oppervlak Itokawa
Het kan
zijn dat Itokawa uit brokken steen, gruis en ijs bestaat die
losjes
bij elkaar gehouden worden door de aantrekkingskracht.
De kleinste deeltjes op Itokawa hebben de grootte van een
zandkorrel.
Misschien
vullen de kraters zich steeds met stukken steen en gruis als de
planetoïde heen en weer
wordt bewogen door de aantrekkingskracht van de passerende aarde of door de invloed van de zon.
Itokawa
bestaat voor 39% uit holle ruimtes. Wetenschappers denken dat de
planetoïde is ontstaan uit
de brokstukken van een andere planetoïdeninslag, dit zou wel de
vreemde vorm verklaren.
20
november 2005
De poging, gisteren van Hayabusa, om op het oppervlak van Itokawa
te landen is niet goed gegaan.
De sonde
landde twee keer op het oppervlak en dreef na een half uur weer
terug tot 200 kilometer hoogte,
maar er zijn voor zo ver bekend geen monsters genomen.
Hayabusa
had wel de target marker losgelaten, dit is een metalen kogeltje
die de plek aangeeft
waar de sonde moest landen om monsters te verzamelen.
Schaduw van Hayabusa en in het midden zie je het kogeltje
Het was de eerste keer dat een Japans ruimtevaartuig op een ander object in het zonnestelsel landde.
Maar
Hayabusa had last van een systeemfout en was niet in staat zijn
hoogte goed te verbeteren.
Het contact viel ook even weg.
19
november 2005
Vandaag werd een poging gedaan om Hayabusa een
bodemmonster
van Itokawa te laten nemen, door het afschieten van een kogeltje.
De planetoïde stond op 300 miljoen kilometer afstand van de aarde.
14
november 2005
De Minerva is definitief verloren gegaan, dit heeft JAXA bekend
gemaakt.
Minerva zweeft nu ergens in de ruimte of in een wijde baan om Itokawa.
Het ging
mis met de timing tussen het loskoppelen van de Minerva
en het overschakelen van de gegevensverbinding tussen Japan en
Australië.
De robot
had op een hoogte van 60 meter automatisch losgekoppeld moeten
worden,
maar kwam vrij op een hoogte van 200 meter op een moment dat de
Hayabusa weer opsteeg.
Het is nog
niet bekend of de geplande afdalingen van de Hayabusa door zal
gaan.
De Hayabusa zou zelf twee keer afdalen naar Itokawa.
12
november 2005
De landing van de Minerva op de Itokawa die vandaag zou
plaatsvinden is tijdelijk uitgesteld, door een niet
nader bekend gemaakt probleem die veroorzaakt werd door de test
van 9 november.
De Japanse Ruimtevaart Organisatie JAXA heeft nog geen nieuwe landingsdatum bekend gemaakt.
Wel is
bekend dat er technische tegenslagen zijn, twee van de drie
raketwielen werken niet meer,
deze worden gebruikt voor de standregeling en besturing, hierdoor
is de brandstof bijna op.
Volgens de
laatste berichten daalde de Hayabusa in de namiddag toch af
naar Itokawa en liet de Minerva los.
De Minerva
moest landden op Itokawa, zich over het oppervlak bewegen,
gelijktijdig
foto's maken van het oppervlak en de bodemtemperatuur opmeten.
Tijdens de
afdaling was er nog contact tussen Hayabusa en Minerva,
maar dit contact werd al snel verbroken.
Tot nu toe zijn de voortgang en de positie van de Minerva niet bekend.
Hayabusa en rechts Minerva
9
november 2005
De ruimtesonde Hayabusa bevond zich op een afstand van 70 meter
van de planetoïde Itokawa.
Er werd een
afdalingstest uitgevoerd, maar het lukte niet om de Minerva los
te koppelen.
Op 12 november zal deze afdaling weer plaatsvinden en zal de
robot Minerva,
die camera's aan boord heeft losgekoppeld worden.
Het is de
bedoeling dat op 19 november door het afschieten van een kogeltje,
de eerste stofdeeltjes
door de Hayabusa worden verzameld en op 25 november voor de
tweede keer.
Itokawa en Minerva
2007
De ESA wil in 2008 de Herschel telescoop tegelijkertijd
met de Planck satelliet lanceren.
De Herschel telescoop heeft de grootste spiegel aan boord die
ooit in de ruimte is gebruikt.
Herschel telescoop
De spiegel heeft een doorsnede van 3½
meter en zal licht opvangen van zeer
zwakke, weinig bekende bronnen, zoals pasgeboren sterrenstelsels,
miljarden lichtjaren ver in het heelal.
Planck
laat mooie resultaten zien, 26 september 2009
ESA
heeft de eerste
waarnemingsresultaten vrijgegeven die verkregen zijn door de
Plancksatelliet.
De kwaliteit van de waarnemingen is heel goed.
Op
anderhalf miljoen kilometer afstand van de aarde
scant de telescoop de hemel af om
de minieme temperatuurvariaties in
kaart te brengen van de kosmische
achtergrondstraling,
het verdunde en afgekoelde overblijfsel van de
energie die kort na de oerknal vrijkwam.
HIFI-instrument van de Herschel is buiten bedrijf, 5 september 2009
HIFI, Heterodyne Instrument for the Far Infrared, is het
duurste en
meest complexe
ruimte-instrument dat ooit in Nederland is ontwikkeld
en kostte zo'n 200 miljoen euro.
Er is vijftien jaar aan gewerkt.
De elektronica-module
heeft het sinds zondag 9 augustus begeven.
De oorzaak van het mankement is nog niet achterhaald.
Twee andere instrumenten aan boord van de Herschel-satelliet
werken
nog wel.
Herschel en Planck gelanceerd, 14 mei 2009
Herschel en Planck zijn
donderdagmiddag om 15.12 uur gelanceerd.
Herschel heeft drie instrumenten, waarvan
één, de Heterodyne Instrument
for the Far Infrared, HIFI werd gebouwd
door SRON.
Herschel
onderzoekt straling die nog nooit
eerder is onderzocht vanuit de ruimte
en het
ontstaan van sterren en sterrenstelsels. Een half
uur na de
lancering hebben de twee
satellieten zich losgemaakt van
de Ariane 5-draagraket, en later radiocontact
gemaakt met de
aarde.
Lancering Herschel en Planck uitgesteld, 14 maart 2009
ESA heeft de lancering van Herschel en
Planck uitgesteld en vindt niet plaats op 16 april.
Eind maart wordt een nieuwe datum gekozen.
De nieuwe lanceerdatum is nu 14 mei 2009.
Bouw Herschel-satelliet voltooid, 29 april 2008
De telescoopspiegel van Herschel Infrared
Observatory is bevestigd aan de andere
modules van de ruimtetelescoop, waarmee de bouw van deze
telescoop voltooid is.
De Herschel-telescoop is de dagen tot zijn lancering aan het aftellen.
De telescoop zal de komende weken bij het
technologiecentrum ESTEC in Noordwijk
worden blootgesteld aan een groot aantal mechanische testen. De
telescoop weegt 320 kilogram,
dit is heel licht voor een structuur die stevig genoeg moet zijn
om de sterke krachten
van de lancering en de omstandigheden in de ruimte te overleven.
De lancering staat gepland voor eind 2008, met een Europese
Ariane-raket.
De telescoopspiegel
heeft een doorsnede van 3,5 meter en bestaat uit 12 componenten
van siliciumcarbide, die samengevoegd zijn tot één enkele
structuur, die bedekt is met
een reflecterende laag aluminium. De spiegel is heel licht voor
zijn grootte.
Spiegel van de Herschel telescope
De volledige telescoop bestaat uit een
primaire spiegel, een secondaire spiegel en
een ondersteunende structuur. Herschel is de grootste
ruimtetelescoop die ooit is gebouwd,
de spiegel van de Hubble Space Telescope heeft een doorsnede van 2,4 meter.
De Europese infraroodsatelliet gaat diep
in het heelal onderzoek doen aan relatief koele objecten,
waaronder interstellaire gas- en stofwolken waarin nieuwe sterren
worden geboren.
Daarnaast onderzoekt Herschel de geboorte van sterrenstelsels en
planeten, waarbij
gebruik wordt gemaakt van ver-infrarode en submillimeter
golflengten.
Hij is een Britse astronoom.
Hij had in 1781 Uranus ontdekt.
Ook heeft hij manen van Saturnus en Uranus ontdekt.
Hij benoemde meer dan 800 dubbelsterren en 2.500 nevels.
William Herschel
Hubble en de aarde
De Hubble is genoemd naar de Amerikaans astronoom Edwin Powell Hubble.
De Hubble-ruimtetelescoop werd op 24 april 1990 in een baan om de aarde gebracht.
Helaas bleek de telescoop na lancering
niet goed te werken, omdat de hoofdspiegel door een fout
in de verkeerde vorm was geslepen.
Waar is de Hubble nu
Een tweede ruimtemissie in december 1993,
waarbij astronauten een corrigerende spiegel
aanbrachten, verhielpen dit mankement.
Eén van de bekendste foto's die genomen is door de Hubble, is van de Adelaarsnevel.
Adelaarsnevel
In het voorjaar 2005 wilde de NASA de Hubble geen onderhoudsbeurt meer geven omdat
dit te duur werd.
Hij kreeg in maart 2002 voor de vierde en laatste keer een
onderhoudsbeurt, wat al gauw 2 miljoen euro kost.
Maar er wordt misschien toch nog
geprobeerd om via robots een onderhoudsbeurt te laten uitvoeren.
Dus het is nog mogelijk dat de Hubble-ruimtetelescoop langer in
de ruimte blijft.
Hubble Space Telescope is twintig jaar, 26 april 2010
Zaterdag
24 april 2010
was het twintig jaar geleden dat de Hubble
gelanceerd
werd. Ter gelegenheid hiervan is een foto vrijgegeven
van een deel van
de Carina-nevel, een groot stervormingsgebied op
7500 lichtjaar afstand
in het zuidelijke sterrenbeeld Carina (Kiel).
Atlantis op weg naar Hubble, 12 mei 2009
Maandag 11 mei om 20:01 uur is Atlantis gelanceerd en op weg naar de Hubble
Space Telescope.
Woensdag komen de zeven
astronauten bij Hubble aan.
Atlantis op weg naar
Hubble
De voorbereidingen
en vijf
ruimtewandelingen zullen in totaal vijf dagen in beslag
nemen,
van de elf dagen durende missie.
Het wordt een historische
vijfde en
laatste onderhoudsmissie naar de Hubble,
misschien wel het beroemdste
wetenschappelijk instrument
ooit.
Tijdens de
vierde vluchtdag, donderdag/vrijdag gaan twee van de
astronauten tijdens de eerste
ruimtewandeling de nieuwe Wide Field Camera 3 installeren en een
UV-spectrograaf.
Ook wordt een geleidingssysteem, zes gyroscopen en thermische isolatie
aangebracht.
Het
dataverwerkingsinstrument dat in
september uitviel wordt vervangen.
De missie werd tot nu uitgesteld om
dit reservestuk mee te kunnen nemen.
In
samenwerking met Warner Bros en IMAX gaat er een IMAX 3D camera mee
om een film
van de Hubble te maken, die in het voorjaar van 2010 in première moet
gaan en
astronaut Michael Massimo gaat proberen om
Twitter-updates vanuit de ruimte te sturen.
Hubble 19 jaar, 29 april 2009
De Hubble
Space Telescope, gelanceerd op 24 april 1990
is 19 jaar.
Het Space
Telescope Science Institute heeft daarom een mooie, bijzondere foto
vrijgegeven
van Arp 194, een groepje sterrenstelsels op 600 miljoen lichtjaar afstand in het sterrenbeeld
Cepheus, die
begin dit jaar is gemaakt met de Wide Field and Planetary Camera 2 van
Hubble.
Links op de foto heeft onlangs een
botsing van twee sterrenstelsels plaatsgevonden.
Door getijdenkrachten is tijdens die botsing
een honderdduizend lichtjaar lange sliert
van gas naar buiten
geslingerd, waarin weer nieuwe, jonge sterren
zijn ontstaan.
Deze sterrenhopen zijn op de foto te zien als
blauwe lichtvlekjes in het gasfontein.
Tijdens deze
afgelopen 19 jaar heeft Hubble meer dan 880.000 waarnemingen
gedaan, en meer dan 570.000 foto's van hemellichamen gemaakt.
Reparatievlucht Hubble in mei 2009, 8 december 2008
De
shuttlemissie die de
vijfde en laatste onderhouds- en reparatievlucht moet uitvoeren
aan de Hubble
Space Telescope
staat nu gepland voor 12 mei. De
NASA verwacht dan de nieuwe
boordcomputer, de Science Instrument Command and Data Handling
System, klaar te hebben.
De
spaceshuttle Atlantis zal
een elfdaagse missie uitvoeren waarbij vijf ruimtewandelingen
worden gemaakt om de ruimtetelescoop te voorzien van nieuwe
onderdelen en instrumenten,
terwijl ook twee bestaande instrumenten gerepareerd zullen worden.
Na deze laatste onderhoudsvlucht moet Hubble nog tien jaar
meekunnen.
Hubble en Endeavour
De opname
is gemaakt in
december 1993 vanuit de spaceshuttle Endeavour, tijdens
deze missie repareerden astronauten het opnamevermogen van de
Hubble.
Hubble-telescoop werkt weer, 31 oktober 2008
De Hubble Space Telescope is weer aan het werk. Vluchtleiders en technici
zijn er in geslaagd om over te schakelen op een reserve-eenheid.
Enkele weken geleden viel een dataverwerkingssysteem uit en
werden er
geen foto's en meetgegevens meer doorgeseind naar de aarde.
Het onderzoeken en testen van
het reserve-exemplaar, dat al sinds 1991 in opslag ligt,
gaat langer duren, waardoor het begin april klaar zal zijn.
De onderhoudsmissie kan dan niet in februari maar in mei
plaatsvinden.
In de tussentijd kunnen sterrenkundigen gebruik blijven maken van
de Hubble.
De Wide Field Planetary
Camera 2 van de Hubble-telescoop werd op 28 oktober gericht op
twee sterrenstelsels, Arp 147 op 440 miljoen lichtjaar afstand
van de aarde in sterrenbeeld Walvis.
Volgens het Space Telescope Science Institute in Baltimore maakt
Hubble weer mooie opnamen.
Sterrenstelsel Arp 147
Het linker sterrenstelsel is
tientallen miljoenen jaren geleden waarschijnlijk door
het rechter sterrenstelsel heen gevlogen, waardoor in het rechter
stelsel een ring zichtbaar
is waar stervormingsactiviteiten plaatsvinden. De twee stelsels
vormen samen het cijfer 10.
Eén van de stelsels staat met de zijkant naar ons toe terwijl de
andere van bovenaf wordt bekeken.
Hubble start langzaam op, 25 oktober 2008
Het dataverwerkingssysteem
van de Hubble-ruimtetelescoop is weer geactiveerd.
Vorige week zorgde een onverklaarbare storing ervoor dat de
satelliet zichzelf in standby zette.
Over een paar dagen kunnen de nog werkende wetenschappelijke
instrumenten van Hubble
hun waarnemingen en gegevens naar de aarde sturen geleidelijk weer beginnen.
Herstart Hubble niet gelukt, 21 oktober 2008
Het is nog niet gelukt de Hubble Space Telescope weer op te starten.
Op 27 september schakelde de telescoop zichzelf uit na een defect
in het
dataverwerkingssysteem A en werd besloten het reservesysteem B op
te starten
dat nog nooit werd gebruikt sinds de lancering van de Hubble in
1990.
Dat opstarten begon woensdag, maar
donderdag ontstonden er problemen,
waardoor de Hubble in de stanbystand ging. Het is voor de zesde
keer
in de 18-jarige geschiedenis van de ruimtetelescoop dat dit is
gebeurd.
Hubble in standby
De NASA heeft besloten dat de vijfde en laatste
opknapbeurt wordt gebruikt
om systeem A te vervangen. Het testen van de onderdelen kost
alleen veel tijd.
De Hubble krijgt ook nieuwe batterijen, gyroscopen en twee nieuwe wetenschappelijke instrumenten.
Onderhoudsvlucht Hubble uitgesteld tot begin 2009, 3 oktober 2008
NASA heeft de vijfde en laatste onderhoudsvlucht naar
de Hubble Space Telescope uitgesteld
tot begin 2009, dit vanwege een onverwacht defect aan de Advanced
Camera for Surveys (ACS).
Spaceshuttle Atlantis zou op
14 oktober vertrekken van Cape Canaveral in Florida om
de veertien jaar oude Hubble voor de vijfde en laatste keer te
herstellen en op te waarderen.
Daarmee zou de levensduur met misschien tien jaar worden verlengd.
Atlantis staat klaar voor lancering naar de Hubble op de
achtergrond Endeavour
Sinds vorig weekend slaagt de
ruimtetelescoop er niet meer in om wetenschappelijke gegevens
van de data-formatter, een elektronicabox, op te slaan en door te
sturen naar de aarde.
Er wordt geprobeerd om in de loop van deze week over te schakelen
op het reservesysteem,
een back-up-exemplaar van de formatter, dit is nog nooit
operationeel gebruikt.
NASA wil nu een bestaand
reserve-exemplaar uitgebreid testen en kwalificeren,
om het vervolgens aan boord van de ruimtetelescoop te kunnen
plaatsen.
Het is de bedoeling de Hubble nog
draaiende te houden tot zijn opvolger,
de James Webb Space Telescope, op z'n vroegst in 2013 de ruimte ingaat.
NASA maakt plannen voor Hubble-onderhoudsmissie bekend, 22 januari 2008
NASA heeft de plannen bekendgemaakt voor
de vijfde en laatste onderhoudsmissie van de
afgelopen 15 jaar, naar de Hubble Space Telescope die voor augustus op het programma staat.
Voor de missie zal het ruimteveer Atlantis zeven astronauten naar
de Hubble brengen,
die op een hoogte van 560 kilometer om de aarde draait.
Behalve de nodige apparatuur zullen zij
ook een IMAX-camera meenemen, om de historische
gebeurtenis vast te leggen voor een film die in 2010 zal worden
uitgebracht.
De werkzaamheden aan de ruimtetelescoop zullen elf dagen gaan
duren.
Tijdens vijf ruimtewandelingen worden twee nieuwe
wetenschappelijke instrumenten geïnstalleerd,
de gyroscopen (om de telescoop te stabiliseren), accu's en
thermische bekleding worden vervangen.
De nieuwe
instrumenten die geïnstalleerd worden zijn de Cosmic Origins
Spectrograph (COS)
en de Wide Field Camera 3 (WFC3). De COS zal ondermeer het
kosmische heelal gaan bestuderen,
de grootschalige structuur van donkere materie en gas die het
universum bijeen lijkt te houden.
De WFC3 zal de
eerste panchromatische camera van de Hubble gaan worden.
Hiermee zal men scherpe opnames kunnen maken van een groot deel
van het heelal.
Astronauten werken aan de Hubble telescoop
Ook zal worden geprobeerd een reparatie
uit te voeren aan twee uitgevallen instrumenten,
de STIS-spectrograaf en de ACS-camera.
De ACS, Advanced Camera for Surveys, was het meest gebruikte
instrument van Hubble,
totdat het vorig jaar defect raakte. De STIS, Space Telescope
Imaging Spectrograph,
is een spectrograaf, dit is een instrument dat het licht dat
afkomstig is van hemelobjecten splitst en
analyseert, om zo de samenstelling van sterrenstelsels, sterren, planeten en nevels te achterhalen.
Het is de bedoeling dat de Hubble na de opknapbeurt nog zeker tot 2013 in bedrijf blijft.
Nederland bouwt mee aan MIRI spectrometer op James Webb Space Telescope, 20 juni 2007
ESA en NASA hebben de overeenkomst getekend in Parijs voor de
James Webb Space Telescope,
deze is vernoemd naar de voormalig NASA-leider James Webb, de
JWST wordt in 2013 gelanceerd,
is groter dan de Hubble Space Telescope, zal verder van de aarde staan,
namelijk op 1,5 miljoen kilometer afstand en heeft een enorme
spiegel waardoor de telescoop een groter bereik heeft.
De spiegelopening van MIRI is 6 meter,
terwijl soortgelijke instrumenten die eerder gelanceerd zijn dan
de JWST
niet verder kwamen dan zo'n 85 centimeter. Deze grote opening
zorgt ervoor dat een veel hogere resolutie
kan worden bereikt en dat de gevoeligheid voor zwakkere objecten
groter is dan ooit.
De telescoop zal tot in de verste
uithoeken van het heelal kunnen waarnemen.
De MIRI is zeer geavanceerd, dankzij een ingebouwd
koelingssysteem en grotere spiegels.
Nederland bouwt mee aan de ontwikkeling van de mid-infraroodspectrometer
MIRI op de JWST.
MIRI spectrometer
MIRI werkt in het golflengtegebied dat
loopt van 5 tot ongeveer 28 micrometer (1 micrometer = 1/1000
millimeter).
De Nederlandse bijdrage is ongeveer 10 miljoen euro. Het ontwerp
en de bouw worden uitgevoerd door
ASTRON in Dwingeloo in samenwerking met enkele andere Nederlandse
instituten en universiteiten.
Waarnemingen vanaf de aarde in het
infrarood-gebied worden vertroebeld door de invloed van de
atmosfeer,
straling wordt geabsorbeerd en ruis wordt aan het signaal uit de
ruimte toegevoegd, waardoor het echte signaal
als het ware nagebootst moet worden. MIRI heeft hiervan geen last.
MIRI gaat een belangrijke rol spelen in
het behalen van de wetenschappelijke doelstellingen
die zijn opgesteld voor de JWST, het detecteren van de eerste sterren in het heelal,
het bestuderen hoe melkwegstelsels worden opgebouwd, het ontrafelen van
de processen die zich afspelen bij de vorming van sterren en
planeten,
en het in beeld brengen van gasrijke exoplaneten en hun
atmosferen, dit is
de eerste stap in de zoektocht naar voorwaarden waaronder leven
kan ontstaan.
James Webb Space Telescope krijgt misschien een grijper, 2 juni 2007
De James Webb Space Telescope, afgekort JWST, zal na zijn lancering in 2013 in
een positie worden gebracht,
die ongeveer anderhalf miljoen kilometer van de aarde verwijderd is. Dit is te ver weg om de
ruimtetelescoop,
die de opvolger wordt van de Hubble Space Telescope, onderhoudsbeurten te geven zoals Hubble die
krijgt.
De NASA wil de JWST zo onderhoudsvriendelijk mogelijk te
maken. Er wordt nu gekeken of de JWST met een grijper
kan worden uitgerust, die het mogelijk zou maken het
ruimtetelescoop in noodgevallen aan een ruimtevaartuig te
koppelen.
Volgend jaar wordt beslist of de plaatsing van zo’n
grijpconstructie haalbaar is.
James Webb Space Telescope
De infraroodtelescoop JWST zal proberen om
de eerste sterrenstelsels te vinden, die in het vroege heelal zijn gevormd
en de verbinding legt tussen de oerknal en ons melkwegstelsel. Ook zal de JWST door de stofwolken heen kijken om
de vorming
van sterren en hun planetenstelsels te zien, om de verbinding te
leggen tussen de vorming van de melkweg en ons eigen zonnestelsel.
JWST zal een grote spiegel krijgen met een
doorsnede van 6,5 meter en een zonneschild met de grootte van een
tennisbaan.
De spiegel en het zonneschild blijven opgevouwen tot de JWST in
de ruimte is, pas dan worden ze geopend.
Het is de bedoeling dat de JWST meer dan
13 miljard jaar terug kijkt in de tijd om de vorming van
sterrenstelsels, sterren en planeten
en het ontstaan van ons eigen zonnestelsel, JWST is een project
van de NASA, ESA en de Canadian Space Agency.
Camera Hubble uitgevallen, 30 januari 2007
De belangrijkste camera van
de Hubble Space Telescope doet het door kortsluiting niet meer.
Het defect, sinds 27 januari, van de Advanced Camera voor Surveys
(ACS) is een groot verlies,
want hiermee werden tot nu toe de helderste opnames van het
universum.
Waarschijnlijk is hooguit
één van de drie camera's waaruit de ACS bestaat nog te redden.
De ACS kan drie soorten opnames maken namelijk met zichtbaar,
infrarood en ultravioletlicht,
waarschijnlijk zullen alleen nog de ultravioletopnames mogelijk
zijn.
Het is de bedoeling dat astronauten tijdens de reparatiemissie in 2008 een groothoekcamera installeren.
Astronaut Jim Newman installeerde 7 maart 2002 de ACS
camera op de Hubble
Hubble krijgt vijfde onderhoudsbeurt, 31 oktober 2006
NASA heeft vandaag aangekondigd dat astronauten in mei
2008 met de Discovery, voor de vijfde en
laatste onderhoudsmissie naar de Hubble Space Telescope zullen reizen voor noodzakelijke werkzaamheden.
Hubble draait sinds april 1990 in een baan
om de aarde en heeft tot nu toe
de meeste en beste resultaten geleverd uit de geschiedenis.
Nu de missie is goedgekeurd, zullen de
astronauten twee nieuwe wetenschappelijke instrumenten plaatsen,
de Wide Field Camera-3 en een nieuwe spectrograaf, de batterijen
en gyroscopen van de telescoop vervangen.
De gyroscopen zijn te vergelijken met het statief van amateur-telescopen.
Als de Orionnevel
gefotografeerd wordt, dan zorgen de gyroscopen ervoor dat de
Hubble zich daar op richt.
Hubble en Discovery
De vijfde onderhoudsvlucht werd na het
ongeluk met de Columbia in februari 2003 uitgesteld,
omdat een bemande ruimtevlucht naar de ruimtelescoop niet veilig
genoeg zou kunnen zijn.
De NASA heeft de shuttle veiliger gemaakt, er kunnen inspecties
en reparaties worden uitgevoerd tijdens
een vlucht en is er een mogelijkheid gemaakt om voor noodgevallen
een tweede spaceshuttle
op het lanceerplatform klaar te hebben staan.
Zonder onderhoudsvlucht zou Hubble
waarschijnlijk in 2008 of 2009 uitvallen, want de ruimtetelescoop
heeft nog maar twee werkende gyroscopen aan boord, de
herstelwerkzaamheden
moeten ervoor zorgen dat de Hubble tot 2012 of 2013 doorgaat.
In 2013 wordt een opvolger, de James Webb-telescoop, gelanceerd.
19 oktober 2005
Astronomen van de NASA en het Space Telescope Science
Institute zijn er in geslaagd
om met de Hubble-telescoop enkele gebieden van de maan in beeld
te brengen.
In het gebied op de foto
liggen de landingsplaatsen van de Apollo 15 en 17,
de krater Aristarchus en de Schrötervallei.
De krater heeft een doorsnede van 26 kilometer en een diepte van
3 kilometer.
Het is één van de jongste
kraters op de maan
en is ongeveer 100 tot 900 miljoen jaar geleden gevormd.
Hubble-foto van de landingsplaats van de Apollo 15 en 17
Op de foto's wordt ook gezocht naar de aanwezigheid van zuurstofrijke mineralen.
De Hubble-telescoop was
eigenlijk niet ontworpen voor maanwaarnemingen.
De maan beweegt heel snel en is veel te helder.
30 augustus 2005
De NASA heeft besloten om één gyroscoop uit te zetten, deze
bepalen de stand van de telescoop,
vier van de zes gyroscopen werken nog.
Door er van deze vier, twee in reserve te houden, hoopt men tot
eind 2008 met de telescoop te kunnen waarnemen.
De mogelijke opvolger van de Hubble-telescoop
die in 2011 door de NASA zal worden gelanceerd,
is de James Webb Space Telescope, die infraroodstraling kan meten.
De lancering is uitgesteld tot 2013.
Eerst zouden er enkele onderdelen van de telescoop worden
geschrapt om geld te besparen,
maar nu wil de NASA toch wachten tot de kosten zijn gedekt.
Door de lancering twee jaar uit te stellen
kan de JWS volgens plan gebouwd worden.
De extra kosten bedragen ongeveer 1 miljard dollar, in totaal
bedragen de kosten 4,5 miljard dollar.
James Webb Space Telescope
De wetenschappelijke missie
van de JWST is om het eerste licht van het jonge heelal te
ontdekken
oftewel de eerste vorming van de sterren in het heelal dat nog
aan het afkoelen was na de oerknal.
Het lichtgolven van de eerste
sterren zijn in de loop van de tijd veranderd en alleen nog te
zien in infrarood,
omdat de golflengten wel 20 keer zijn uitgerekt toen het heelal
steeds groter werd.
Hubble, Edwin Powell 1889-1953
Edwin Powell Hubble was een Amerikaans astronoom.
Eén van zijn belangrijkste ontdekkingen was het groter worden van het heelal.
De Hubble-telescoop die om de aarde draait is naar hem vernoemd.
Edwin Powell Hubble
De Nederlandse astronoom, natuur- en
wiskundige Christiaan Huygens, geboren in Den Haag,
is vooral bekend geworden voor zijn theorie dat licht uit golven
bestaat.
In 1655 ontdekte hij de maan Titan.
Hij was de uitvinder in 1656 van het
slingeruurwerk,
een soort klok die werkt doordat een slinger heen en weer gaat,
waardoor de meting van de tijd veel nauwkeuriger kon plaatsvinden.
Christiaan Huygens