IAPETUS

Ontdekt door Giovanni Cassini op 25 oktober 1671.

In de Griekse mythologie was Iapetus een Titaan (zoon van Uranus), de vader van Prometheus en Atlas.

De doorsnede van Iapetus is 1468 kilometer.

Iapetus bestaat voornamelijk uit waterijs.

Iapetus is de op een na buitenste maan.
Hij draait in ongeveer 80 dagen om Saturnus.

Iapetus

Kleurverschil op Iapetus, 14 december 2009

De ene helft van Iapetus is zwart, terwijl de andere bijna wit is.
Sinds Voyager 2 de eerste opnames van Iapetus maakte, zag men dat het
veroorzaakt wordt door een dikke laag stof, die de donkere helft bedekt.

Iapetus draait even snel om zijn as als om Saturnus, waardoor hij steeds met hetzelfde
halfrond naar Saturnus is gericht en ook met hetzelfde halfrond vooruit beweegt.
Dit halfrond is veel donkerder dan de achterkant, maar nog nooit zo donker als nu.

Het zeer donkere gebied, Cassini Regio, bestrijkt ongeveer 40% van het oppervlak.
Eerder dacht men dat Iapetus tijdens zijn baanbeweging donker stof opveegde,
afkomstig van een meteoriet, uit het zonnestelsel of van een stofring van Saturnus.

Japetus voor en achterkant

 Zonnewarmte veroorzaakt donkere vlekken op Iapetus, 12 oktober 2007

Opnamen van Cassini laten zien dat de scherp begrensde donkere vlekken op Iapetus
voornamelijk voorkomen op kraterwanden die sterker door de zon worden beschenen.

Hierdoor vermoedt men dat de vlekken het indirecte gevolg zijn van zonnewarmte,
waarbij verdampend waterijs verplaatst wordt vanaf de donkere kant naar de lichte kant.
Donker materiaal houdt meer zonnewarmte vast, waardoor dit proces zichzelf versterkt.
Dit heet thermische segregatie en verklaart waarschijnlijk het grote contrast
in helderheid tussen het oostelijk en het westelijk halfrond van Iapetus.

Iapetus

De voorzijde van de maan, het halfrond dat tijdens de baanbeweging rond Saturnus naar
voren is gericht, is tien keer zo donker als de achterzijde. Vermoedelijk is er ooit donker materiaal
op terecht gekomen dat afkomstig is van andere kleine manen in het Saturnusstelsel.
Maar door het effect van thermische segregatie is het helderheidsverschil alleen maar toegenomen.

Infrarode waarnemingen, verricht tijdens de flyby van Cassini langs Iapetus, hebben laten zien,
dat de temperatuur, ongeveer -230 graden Celsius, van het donkere materiaal hoog genoeg is
voor de heel langzame productie van waterdamp vanuit het aanwezige waterijs.

 Iapetus blijft jong, 18 juli 2007

Iapetus lijkt op een reusachtige walnoot en hij puilt uit aan zijn evenaar. Begin 2005 vloog Cassini langs Iapetus
en zag een sterk vervormde maan. Dat zou niet raar zijn, als de maan snel om zijn as zou draaien.

Maar Iapetus draait in bijna tachtig dagen om zijn as, volgens wetenschappers is de uitpuilende vorm al meer
dan drie miljard jaar geleden ontstaan en zou Iapetus de eerste paar honderd miljoen jaar van zijn bestaan
een draaiing van vijf tot zestien uur hebben gehad. Hierdoor kreeg de maan de vorm van een uitgestrekte ballon
en doordat de maan langzamer om haar as ging draaien, bevroor de buitenste laag.

Iapetus

Het oppervlaktemateriaal was te hard om zich terug op het oppervlak te verspreiden. Hierdoor vormde zich
een bergketen bij de evenaar van de maan. Zijn inwendige moet toen nog zacht zijn geweest, vermoedelijk
door de warmte die vrijkwam bij het verval van kortlevende radioactieve elementen.

In de loop van de miljoenen jaren nam de betekenis van deze warmtebron af en vertraagde de draaiing
van Iapetus door de getijdenwerking van Saturnus.
Dat leidde ertoe dat de maan op een gegeven moment zo stijf bevroren was dat hij verstarde.

Cassini vliegt op 10 september 2007 langs Iapetus op een afstand van 1.000 kilometer langs het oppervlak.
De maan is 4,564 miljard jaar oud.

Opnamen van Iapetus tijdens de flyby, 13 september 2007

Cassini maakte tijdens zijn vlucht langs Iapetus op 10 september, met een afstand van
1640 kilometer, honderden foto’s. De beelden laten duidelijk het verschil tussen de
voor- en achterzijde van deze maan zien, de ene kant wit als sneeuw, de andere zwart als roet.

Oppervlak Iapetus

De beelden laten een zwaar bekraterd landschap en de al eerder waargenomen, twintig kilometer
hoge bergrug zien, die langs de evenaar loopt en Iapetus het aanzien van een walnoot geeft.
De foto’s zullen worden gebruikt om het uiterlijk van de maan van Saturnus beter te leren begrijpen.

 Cassini maakt opnames van Iapetus en Tethys, 4 september 2006

De bergketen van Iapetus is uniek in het zonnestelsel.
Hij is tot 20 kilometer hoog en strekt zich over een lengte van 1300 kilometer uit over de evenaar.

De keten lijkt op de rand van een walnoot, vandaar dat Iapetus ook wel de walnoot van Saturnus
wordt genoemd, de keten is vrijwel even oud als de omringende vlakten,
die ongeveer 4,5 miljard jaar geleden gestold zijn.

Iapetus, de walnoot

Volgens de nieuwste modellen is de keten misschien het gevolg van een ringstelsel,
dat op het oppervlak is gevallen of een ophoping van gesteenten, als gevolg van het veranderen
van de vorm van Iapetus door de getijdenkrachten van Saturnus of wellicht het gevolg van een grote inslag.

Cassini heeft ook een opname gemaakt van de krater Melanthius op het oppervlak van Tethys,
een maan van Saturnus, de krater heeft een doorsnede van 245 kilometer.
De bergen in het midden van Melanthius en de krater zelf zijn in dezelfde tijd gevormd.
Het vormingsproces van de krater is al weer miljoenen jaren geleden.

Tethys en de krater Melanthius

De opname is gemaakt op een afstand van 120.000 kilometer bij Tethys vandaan.